Esto he escuchado. En una ocasión el Bienaventurado moraba en Rajagaha, en el Monte Pico de Buitre. En esa ocasión, el príncipe Abhaya se acercó al Bienaventurado, le rindió homenaje y, sentándose a un lado, le dijo:
“Venerable Señor, Purana Kassapa dice: ‘No existe una causa o condición para la falta de conocimiento y visión; la falta de conocimiento y visión carecen de causa o condición. No existe una causa o condición para el conocimiento y la visión; el conocimiento y la visión carecen de causa o condición’. ¿Qué dice el Bienaventurado acerca de esto?”.
“Príncipe, hay una causa o condición para la falta de conocimiento y visión; la falta de conocimiento y visión tienen una causa o condición. Hay una causa o condición para el conocimiento y la visión; el conocimiento y la visión tienen una causa o condición”.
i. La causa de la falta de conocimiento y visión
“Pero, Venerable Señor, ¿cuál es la causa o condición para la falta de conocimiento y visión? ¿Cómo es que la falta de conocimiento y visión tienen una causa o condición?”.
“En la ocasión, príncipe, que uno mora con la mente obsesionada por la lujuria sensual, abrumada por la lujuria sensual y no sabe ni ve como es realmente el escape de la lujuria sensual surgida: esta es una de las causas o condiciones para la falta de conocimiento y visión. Es de esta manera que la falta de conocimiento y visión tiene una causa o condición.
“También, príncipe, en la ocasión en que uno mora con la mente obsesionada por la animadversión… obsesionada por la pereza y el letargo… por la inquietud y el remordimiento… obsesionada por la duda, abrumada por la duda y no sabe ni ve como es, realmente, el escape de la duda surgida: esta es una de las causas o condiciones para la falta de conocimiento y visión. Es de esta manera que la falta de conocimiento y visión tiene una causa o condición”.
“¿Cómo es llamada esta exposición del Dhamma, Venerable Señor?”.
“Es llamada los obstáculos, príncipe”.
“¡Ciertamente que son obstáculos, Bienaventurado! ¡Ciertamente quer son obstáculos, Afortunado! Si superado, incluso, por un solo obstáculo no se conocen ni ven las cosas como realmente son, ni hablar de ser superado por los cinco obstáculos”.
ii. La causa del conocimiento y la visión
“Pero, Venerable Señor, ¿cuál es la causa o condición para el conocimiento y la visión? ¿Cómo es que el conocimiento y la visión tienen una causa o condición?”.
“He aquí, príncipe, el monje desarrolla el factor de iluminación de la atención consciente, que se basa en el aislamiento, el desapasionamiento y cese, madurando en la liberación. Con una mente que ha desarrollado el factor de iluminación de la atención consciente, conoce y ve las cosas como realmente son. Esta es una de las causas para el conocimiento y la visión; es de esta manera que el conocimiento y la visión tienen una causa o condición…
“También, príncipe, el monje desarrolla el factor de iluminación de la ecuanimidad, que se basa en el aislamiento, el desapasionamiento y cese, madurando en la liberación. Con una mente que ha desarrollado el factor de iluminación de la ecuanimidad, conoce y ve las cosas como realmente son. Esta es una de las causas para el conocimiento y la visión; es de esta manera que el conocimiento y la visión tienen una causa o condición”.
“¿Cómo es llamada esta exposición del Dhamma, Venerable Señor?”.
“Es llamada los factores de iluminación, príncipe”.
“¡Ciertamente que son factores de iluminación, Bienaventurado! ¡Ciertamente que son factores de iluminación, Afortunado! Si quien posee, incluso, un solo factor de iluminación puede conocer y ver las cosas como realmente son, ni hablar del que posee los siete factores de iluminación. La fatiga física y mental que experimenté escalando el Monte Pico de Buitre ha disminuido. He hecho un profundo progreso en el Dhamma”.
Evaṁ me sutaṁ—ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho abhayo rājakumāro yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Atha kho abhayo rājakumāro yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
Evaṁ me sutaṁ—ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate. Atha kho abhayo rājakumāro yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ etadavoca:
“pūraṇo, bhante, kassapo evamāha: ‘natthi hetu, natthi paccayo aññāṇāya adassanāya. Ahetu, appaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti. *appaccayo → appaccayā (bj); apaccayo (cck, pts1ed); appaccayaṁ (?)Natthi hetu, natthi paccayo ñāṇāya dassanāya. Ahetu, appaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī’ti. Idha bhagavā kimāhā”ti?
“pūraṇo, bhante, kassapo evamāha:
‘natthi hetu, natthi paccayo aññāṇāya adassanāya.
Ahetu, appaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti. *appaccayo → appaccayā (bj); apaccayo (cck, pts1ed); appaccayaṁ (?)
Natthi hetu, natthi paccayo ñāṇāya dassanāya.
Ahetu, appaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī’ti.
“pūraṇo, bhante, kassapo evamāha: ‘natthi hetu, natthi paccayo aññāṇāya adassanāya. Ahetu, appaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti. *appaccayo → appaccayā (bj); apaccayo (cck, pts1ed); appaccayaṁ (?)Natthi hetu, natthi paccayo ñāṇāya dassanāya. Ahetu, appaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī’ti. Idha bhagavā kimāhā”ti?
“Atthi, rājakumāra, hetu, atthi paccayo aññāṇāya adassanāya. Sahetu, sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti. *sappaccayo → sappaccayā (bj); sapaccayo (pts1ed); sappaccayaṁ (?)Atthi, rājakumāra, hetu, atthi paccayo ñāṇāya dassanāya. Sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti.
“Atthi, rājakumāra, hetu, atthi paccayo aññāṇāya adassanāya.
Sahetu, sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti. *sappaccayo → sappaccayā (bj); sapaccayo (pts1ed); sappaccayaṁ (?)
Atthi, rājakumāra, hetu, atthi paccayo ñāṇāya dassanāya.
Sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti.
“Atthi, rājakumāra, hetu, atthi paccayo aññāṇāya adassanāya. Sahetu, sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti. *sappaccayo → sappaccayā (bj); sapaccayo (pts1ed); sappaccayaṁ (?)Atthi, rājakumāra, hetu, atthi paccayo ñāṇāya dassanāya. Sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti.
“Katamo pana, bhante, hetu, katamo paccayo aññāṇāya adassanāya? Kathaṁ sahetu, sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hotī”ti?
“Katamo pana, bhante, hetu, katamo paccayo aññāṇāya adassanāya?
Kathaṁ sahetu, sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hotī”ti?
“Katamo pana, bhante, hetu, katamo paccayo aññāṇāya adassanāya? Kathaṁ sahetu, sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hotī”ti?
“Yasmiṁ kho, rājakumāra, samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ na jānāti na passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo aññāṇāya adassanāya. Evampi sahetu sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti.
“Yasmiṁ kho, rājakumāra, samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ na jānāti na passati—
ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo aññāṇāya adassanāya.
Evampi sahetu sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti.
“Yasmiṁ kho, rājakumāra, samaye kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ na jānāti na passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo aññāṇāya adassanāya. Evampi sahetu sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hoti.
Puna caparaṁ, rājakumāra, yasmiṁ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena …pe… thinamiddhapariyuṭṭhitena …pe… uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena …pe… vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ na jānāti na passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo aññāṇāya adassanāya. Evampi sahetu sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hotī”ti.
Puna caparaṁ, rājakumāra, yasmiṁ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena …pe…
thinamiddhapariyuṭṭhitena …pe…
uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena …pe…
vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ na jānāti na passati—
ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo aññāṇāya adassanāya.
Evampi sahetu sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hotī”ti.
Puna caparaṁ, rājakumāra, yasmiṁ samaye byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena …pe… thinamiddhapariyuṭṭhitena …pe… uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena …pe… vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ na jānāti na passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo aññāṇāya adassanāya. Evampi sahetu sappaccayo aññāṇaṁ adassanaṁ hotī”ti.
“Ko nāmāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?
“Ko nāmāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?
“Ko nāmāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?
“Nīvaraṇā nāmete, rājakumārā”ti.
“Nīvaraṇā nāmete, rājakumārā”ti.
“Nīvaraṇā nāmete, rājakumārā”ti.
“Taggha, bhagavā, nīvaraṇā; taggha, sugata, nīvaraṇā. Ekamekenapi kho, bhante, nīvaraṇena abhibhūto yathābhūtaṁ na jāneyya na passeyya, ko pana vādo pañcahi nīvaraṇehi?
“Taggha, bhagavā, nīvaraṇā;
taggha, sugata, nīvaraṇā.
Ekamekenapi kho, bhante, nīvaraṇena abhibhūto yathābhūtaṁ na jāneyya na passeyya, ko pana vādo pañcahi nīvaraṇehi?
“Taggha, bhagavā, nīvaraṇā; taggha, sugata, nīvaraṇā. Ekamekenapi kho, bhante, nīvaraṇena abhibhūto yathābhūtaṁ na jāneyya na passeyya, ko pana vādo pañcahi nīvaraṇehi?
Katamo pana, bhante, hetu, katamo paccayo ñāṇāya dassanāya? Kathaṁ sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti?
Katamo pana, bhante, hetu, katamo paccayo ñāṇāya dassanāya?
Kathaṁ sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti?
Katamo pana, bhante, hetu, katamo paccayo ñāṇāya dassanāya? Kathaṁ sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti?
“Idha, rājakumāra, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. So satisambojjhaṅgaṁ bhāvitena cittena yathābhūtaṁ jānāti passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo ñāṇāya dassanāya. Evampi sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hoti.
“Idha, rājakumāra, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
So satisambojjhaṅgaṁ bhāvitena cittena yathābhūtaṁ jānāti passati—
ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo ñāṇāya dassanāya.
Evampi sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hoti.
“Idha, rājakumāra, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. So satisambojjhaṅgaṁ bhāvitena cittena yathābhūtaṁ jānāti passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo ñāṇāya dassanāya. Evampi sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hoti.
Puna caparaṁ, rājakumāra, bhikkhu …pe… upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. So upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāvitena cittena yathābhūtaṁ jānāti passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo ñāṇāya dassanāya. Evaṁ sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti.
Puna caparaṁ, rājakumāra, bhikkhu …pe…
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
So upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāvitena cittena yathābhūtaṁ jānāti passati—
ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo ñāṇāya dassanāya.
Evaṁ sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti.
Puna caparaṁ, rājakumāra, bhikkhu …pe… upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ. So upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāvitena cittena yathābhūtaṁ jānāti passati—ayampi kho, rājakumāra, hetu, ayaṁ paccayo ñāṇāya dassanāya. Evaṁ sahetu, sappaccayo ñāṇaṁ dassanaṁ hotī”ti.
“Ko nāmāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?
“Ko nāmāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?
“Ko nāmāyaṁ, bhante, dhammapariyāyo”ti?
“Bojjhaṅgā nāmete, rājakumārā”ti.
“Bojjhaṅgā nāmete, rājakumārā”ti.
“Bojjhaṅgā nāmete, rājakumārā”ti.
“Taggha, bhagavā, bojjhaṅgā; taggha, sugata, bojjhaṅgā. Ekamekenapi kho, bhante, bojjhaṅgena samannāgato yathābhūtaṁ jāneyya passeyya, ko pana vādo sattahi bojjhaṅgehi? Yopi me, bhante, gijjhakūṭaṁ pabbataṁ ārohantassa kāyakilamatho cittakilamatho, sopi me paṭippassaddho, dhammo ca me abhisamito”ti.
“Taggha, bhagavā, bojjhaṅgā;
taggha, sugata, bojjhaṅgā.
Ekamekenapi kho, bhante, bojjhaṅgena samannāgato yathābhūtaṁ jāneyya passeyya, ko pana vādo sattahi bojjhaṅgehi?
Yopi me, bhante, gijjhakūṭaṁ pabbataṁ ārohantassa kāyakilamatho cittakilamatho, sopi me paṭippassaddho, dhammo ca me abhisamito”ti.
“Taggha, bhagavā, bojjhaṅgā; taggha, sugata, bojjhaṅgā. Ekamekenapi kho, bhante, bojjhaṅgena samannāgato yathābhūtaṁ jāneyya passeyya, ko pana vādo sattahi bojjhaṅgehi? Yopi me, bhante, gijjhakūṭaṁ pabbataṁ ārohantassa kāyakilamatho cittakilamatho, sopi me paṭippassaddho, dhammo ca me abhisamito”ti.
Sākacchavaggo chaṭṭho.
Sākacchavaggo chaṭṭho.
Āhārā pariyāyamaggi, mettaṁ saṅgāravena ca; Abhayo pucchito pañhaṁ, gijjhakūṭamhi pabbateti.
Āhārā pariyāyamaggi, mettaṁ saṅgāravena ca; Abhayo pucchito pañhaṁ, gijjhakūṭamhi pabbateti.