“Monjes, cuando un monje se apoya en cinco factores y usa la vivienda que posee cinco factores, en poco tiempo, con la destrucción de las contaminaciones, puede descubrir por sí mismo, con el conocimiento directo y en esta presente vida, la inmaculada liberación de la mente, liberación a través de la sabiduría y, habiendo entrado en ella, permanecer allí.
“Y, ¿cómo, monjes, el monje se apoya en los cinco factores?
“He aquí el monje está dotado de la fe. Tiene fe en la iluminación del Tathagata de esta manera: ‘El Bienaventurado es un Arahant, perfectamente iluminado, realizado en el verdadero conocimiento y la conducta, sublime, el conocedor del mundo, un insuperable entrenador de los que han de ser domados, el maestro de los devas y los seres humanos, el Iluminado, el Bendito’.
“Además, es rara vez enfermo o afligido, poseyendo buena digestión que no es demasiado fría ni demasiado caliente, sino moderada y apropiada para el esfuerzo.
“Además es honesto y abierto, alguien que se revela a sí mismo tal como realmente es al Maestro y a sus compañeros monjes.
“Además, hace surgir la energía en aras de abandonar los perjudiciales estados mentales y adquirir los estados mentales beneficiosos; es fuerte, firme en su esfuerzo, no descuidando la tarea de cultivar los beneficiosos estados mentales.
“Además, es sabio; posee la sabiduría que discierne el surgimiento y la desaparición, la cual es noble y penetrante, y conduce a la completa destrucción de la insatisfacción.
“Es de esta manera, monjes, que el monje se apoya en los cinco factores.
“Y, ¿cómo es que la vivienda posee los cinco factores?
“He aquí que la vivienda no está demasiado lejos ni demasiado cerca [del lugar de buscar la comida de las limosnas] y es un buen medio para ir y retornar.
“Durante el día la gente no estorba y por la noche hay quietud y tranquilidad.
“Hay poco contacto con las moscas, los mosquitos, el viento, el sol ardiente y las serpientes.
“Uno, morando en aquella vivienda, fácilmente puede obtener los hábitos, la comida de la limosna, la vivienda y las medicinas con los requisitos para la salud.
“En aquella vivienda moran los monjes ancianos que son eruditos, herederos de la herencia, expertos en el Dhamma, expertos en la Disciplina, expertos en los esquemas. Y uno se acerca a ellos, de tanto en tanto, para indagar: ‘¿Cómo es esto, Venerable Señor?, ¿cuál es el significado de aquello?’. Y entonces estos venerables señores le revelan lo que no ha sido revelado, clarifican lo que no ha sido aclarado y disipan la perplejidad acerca de los numerosos puntos perplejos.
“De esta manera, monjes, la vivienda posee los cinco factores.
“Cuando un monje se apoya en estos cinco factores y usa una vivienda que posee estos cinco factores, en poco tiempo, con la destrucción de las contaminaciones, puede descubrir por sí mismo, con el conocimiento directo y en esta presente vida, la inmaculada liberación de la mente, liberación a través de la sabiduría y, habiendo entrado en ella, permanecer allí”.
“Pañcaṅgasamannāgato, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya.
“Pañcaṅgasamannāgato, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya.
“Pañcaṅgasamannāgato, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddho hoti; saddahati tathāgatassa bodhiṁ: ‘itipi so bhagavā …pe… bhagavā’ti; appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya; asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu; āraddhavīriyo viharati, akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya; thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu; paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti?
Idha, bhikkhave, bhikkhu saddho hoti; saddahati tathāgatassa bodhiṁ:
‘itipi so bhagavā …pe… bhagavā’ti;
appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya;
asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu;
āraddhavīriyo viharati, akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya; thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu;
paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti.
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti? Idha, bhikkhave, bhikkhu saddho hoti; saddahati tathāgatassa bodhiṁ: ‘itipi so bhagavā …pe… bhagavā’ti; appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya; asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu; āraddhavīriyo viharati, akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya; thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu; paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā. Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti.
Kathañca, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti? Idha, bhikkhave, senāsanaṁ nātidūraṁ hoti nāccāsannaṁ gamanāgamanasampannaṁ divā appākiṇṇaṁ rattiṁ appasaddaṁ appanigghosaṁ appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ; *appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ → appaḍaṁsa … siriṁsapasamphassaṁ (bj, sya-all, pts1ed)tasmiṁ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā; tasmiṁ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā; te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati: ‘idaṁ, bhante, kathaṁ, imassa ko attho’ti; tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca uttāniṁ karonti anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti. Evaṁ kho, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti. Pañcaṅgasamannāgato kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā …pe… sacchikatvā upasampajja vihareyyā”ti.
Kathañca, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti?
Idha, bhikkhave, senāsanaṁ nātidūraṁ hoti nāccāsannaṁ gamanāgamanasampannaṁ
divā appākiṇṇaṁ rattiṁ appasaddaṁ appanigghosaṁ
appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ; *appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ → appaḍaṁsa … siriṁsapasamphassaṁ (bj, sya-all, pts1ed)
tasmiṁ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā;
tasmiṁ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā;
te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati:
‘idaṁ, bhante, kathaṁ, imassa ko attho’ti;
tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca uttāniṁ karonti anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti.
Evaṁ kho, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti.
Pañcaṅgasamannāgato kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā …pe… sacchikatvā upasampajja vihareyyā”ti.
Kathañca, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti? Idha, bhikkhave, senāsanaṁ nātidūraṁ hoti nāccāsannaṁ gamanāgamanasampannaṁ divā appākiṇṇaṁ rattiṁ appasaddaṁ appanigghosaṁ appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ; *appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ → appaḍaṁsa … siriṁsapasamphassaṁ (bj, sya-all, pts1ed)tasmiṁ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā; tasmiṁ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā; te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati: ‘idaṁ, bhante, kathaṁ, imassa ko attho’ti; tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca uttāniṁ karonti anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti. Evaṁ kho, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti. Pañcaṅgasamannāgato kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā …pe… sacchikatvā upasampajja vihareyyā”ti.